تفکر تراژیک ایرانی و تراژدی بازدارندگی اجتماعی

مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانهاز زمان حملۀ هوایی اسرائیل به بخش کنسولیِ سفارت ایران در دمشق و اقدام تلافیجویانۀ ایران در حملۀ مستقیم و گسترده به سرزمینهای اشغالی فلسطین-که ظرف نیم قرن اخیر در نوع خود بیسابقه بود و هیاهوی زیادی را در میان محافل رسانهایِ جهان، محیطهای دانشگاهی و همچنین اقشار عادی جامعۀ ایران برانگیخت-گزارشها و تحلیلهای بسیار متنوعی در ارتباط با قابلیتهای سختافزاری، استراتژی دفاعی و مسائل تخصصی بازدارندگیِ نظامیِ ایران به رشته تحریر درآمده است؛ تا جایی که حداقل در مواضع اعلانی، به وضوح میتوان افزایش اعتمادبهنفس فرماندهان ارشد نظامی در تهران و تقویت قدرت نرم ایران در میان بخشی از جوامع عربی و اسلامی را در این مقطع به نظاره نشست. در همین راستا، سرلشکر حسین سلامی-فرمانده کل سپاه پاسداران-عملیات «وعده صادق» را استثناییترین تصمیم نظام معرفی کرده و معتقد است «تاریخ سراغ ندارد که کشوری چون ایران پس از تحمل چهار دهه جنگهای سنتی و مدرن، بتواند با دشمنی به وسعت نیمی از قدرت اقتصادی، فرهنگی، نظامی و سیاسی جهان درگیر شده و همچنان در مقتدرترین، مسلطترین و قویترین حالت خود قرار داشته باشد». اگرچه این ادراک، بخشی از واقعیتهای نظامی را منعکس میکند؛ اما صرفهجویی در تعریف بازدارندگی و کیفیت قدرت ملی ایران است.با وجود خرسندیِ نمادین از نمایش اراده سیاسی و اقتدار نظامی، واقعیت این است که جنگ مستقیم ایران و اسرائیل، قبل از هر ملاحظۀ اجتماعی، دو درس مهم نظامی برای نخبگان سیاسی و امنیتی کشور به همراه داشته است که ظاهراً، از نگاه فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی ایران نیز پنهان نمانده است: نخست، تمرکز انحصاری بر استراتژی کمّی در حوزۀ موشکی و پهپادی، متضمن تابآوری ایرا